– Równość płci jest fundamentem doskonałości naukowej – powiedziała Renata Rycerz, zastępczyni dyrektora Krajowego Punktu Kontaktowego Programów Badawczych UE (KPK) w NCBR, otwierając konferencję pt. „Horyzont Europa. Sukcesy Kobiet w nauce i innowacjach”, która odbyła się 30 marca 2026 r. w Warszawie. W wydarzeniu wzięło udział ponad 150 osób z całej Polski.
Zastępczyni dyrektora KPK, Renata Rycerz, podkreśliła, że równość płci w programie Horyzont Europa jest tematem strategicznym, a programy ramowe Unii Europejskiej od lat wspierają kobiety w nauce i innowacjach. – Obserwujemy systematyczny wzrost udziału kobiet w programie, szczególnie w rolach eksperckich i decyzyjnych – dodała Renata Rycerz. Prof. dr hab. inż. Maria Mrówczyńska, podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego, podkreśliła, że kobiety są twórcze, kreatywne i nie boją się podejmować wyzwań. Zespoły zbalansowane pod względem płci, mają lepsze pomysły, lepiej rozwiązują problemy i lepiej sobie radzą z trudnościami. Minister powiedziała, że kobiety stać na to, aby pełniły rolę nie tylko ekspertek, ale również liderek kierujących dużymi projektami badawczymi.
Nowe konkursy NCBR dedykowane kobietom
Dyrektor NCBR, prof. dr hab. inż. Jerzy Małachowski zwrócił uwagę na wciąż istniejącą lukę w reprezentacji kobiet w obszarach STEM i podkreślił, że NCBR będzie aktywnie działał na rzecz jej zmniejszenia. Przypomniał, że Centrum dysponuje narzędziami skierowanymi szczególnie do kobiet. Wkrótce ruszy program EOG finansowany ze środków norweskich, który zakłada osobny konkurs na projekty w obszarach STEM zarządzane przez kobiety.
Dyrektor Małachowski podkreślił także, że kobiety są silne w trzech kluczowych obszarach działalności NCBR: transformacji energetycznej i ochronie środowiska, zdrowiu publicznym oraz cyfryzacji. Zaznaczył jednak, że potrzeba większej aktywności kobiet w czwartym filarze – bezpieczeństwie i obronności, gdzie wkrótce ogłoszone zostaną również dedykowane konkursy.
Na zakończenie części oficjalnej swoje przesłanie (w przekazie on-line) skierowała do wszystkich uczestników wydarzenia prof. dr hab. Bogumiła Kaniewska, przewodnicząca Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich (KRASP), która objęła wydarzenie swoim patronatem.
Równość jako warunek jakości badań
Część merytoryczną konferencji „Równość a jakość badań w Horyzoncie Europa” otworzyła Marta Bucholc, prof. Uniwersytetu Warszawskiego. Podzieliła się swoim bogatym doświadczeniem w realizacji grantów ERC oraz innych projektów w ramach programu Horyzont Europa, wskazując zarówno na wyzwania, jak i szanse wynikające z udziału w europejskich konkursach badawczych.
W panelu dyskusyjnym, moderowanym przez dr inż. Natalię Schmidt-Polończyk z Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie, wzięły udział wybitne naukowczynie z czołowych polskich uczelni. Panelistki podzieliły się refleksjami na temat roli kobiet w kształtowaniu europejskiego ekosystemu naukowego. Wskazywały na wciąż istniejące bariery, które wymagają systemowych rozwiązań, a także przedstawiały dobre praktyki wdrażane na polskich uczelniach. Panelistki zwracały uwagę na rosnącą liczbę inicjatyw wspierających liderki działań na rzecz równości płci oraz na przykłady projektów, które realnie wpływają na zmianę instytucjonalną.
Dyskusję na temat roli Ambasadorek Równości w zmianie instytucjonalnej rozpoczęła dr Anna Knapińska z Ośrodka Przetwarzania Informacji – PIB. Omówiła, jak plany równości płci wpływają na funkcjonowanie polskich instytucji naukowych. Pokazała zarówno obszary, w których odnotowano postęp, jak i te, które wymagają dalszych działań i konsekwencji we wdrażaniu polityk równościowych.
Panel dyskusyjny na temat równości płci w transformacji systemu badań i innowacji, poprowadziła dr Monika Ryndzionek, ekspertka KPK/NCBR. Do rozmowy zaprosiła Ambasadorki Równości – badaczki i liderki działań na rzecz zmiany kultury organizacyjnej. W swoich wypowiedziach podkreślały, że równość płci jest nie tylko formalnym wymogiem projektowym, ale fundamentalnym warunkiem prowadzenia nauki odpowiedzialnej, innowacyjnej i społecznie użytecznej. Odnosiły się do konkretnych przykładów pokazujących, że zróżnicowane zespoły lepiej identyfikują problemy badawcze, formułują trafniejsze pytania i tworzą bardziej adekwatne rozwiązania. Równość, jak zaznaczały, nie jest dodatkiem, lecz kategorią jakościową wpisaną w samą istotę badań naukowych.
Kobiety wobec wyzwań i innowacji w programach ramowych KE
Bożena Lublińska-Kasprzak, zastępczyni dyrektora NCBR, zaznaczyła, że równość płci nie jest kwestią wyłącznie społeczną czy etyczną, ale warunkiem rozwoju innowacyjności. – Równość płci nie jest wartością, ale konkretnym narzędziem zwiększającym jakość. W skali makro widać również, że kraje bardziej innowacyjne są jednocześnie bardziej równościowe – dodała.
Dyrektor zaznaczyła, że kobiety nie powinny być uznawane za niszę, bowiem w rzeczywistości są jednym z najbardziej znaczących rynków wzrostu. Rozwój przedsiębiorczości kobiet staje się jedną z istotnych strategii ekonomicznych w wielu krajach świata. Firmy dostosowują swoje produkty i usługi, aby lepiej odpowiadały preferencjom kobiet. Dyrektor Lublińska-Kasprzak podkreśliła, że mimo pozytywnych zmian, kobiety nadal są niewystarczająco reprezentowane w wielu obszarach gospodarki.
Ostatni panel dotyczył kobiet-koordynatorek projektów w programach ramowych Komisji Europejskiej, który poprowadziła ekspertka KPK/NCBR Aleksandra Ihnatowicz. Panelistki podzieliły się swoimi doświadczeniami w pracy jako menadżerki projektów finansowanych przez Unię Europejską, podkreślając, że różnorodność jest kluczowa w funkcjonowaniu zespołów projektowych, szczególnie na poziomie międzynarodowym.
Po części plenarnej uczestniczki Forum mogły wziąć udział w jednej z wybranych aktywności: warsztatach „Promocja kobiet w nauce. Jak efektywnie komunikować o swoich osiągnięciach?”, który poprowadziła ekspertka KPK/NCBR Beata Oleksy, speed networking’u lub sesjach mentoringowych, z udziałem ekspertów KPK – dr Weroniki Gawędy oraz Mirosława Raby.
Forum „Horyzont Europa. Sukcesy Kobiet w nauce i innowacjach” było podsumowaniem działań Krajowego Punktu Kontaktowego Programów Badawczych UE w NCBR promujących Ambasadorki Równości, realizowanych od marca 2025 roku w ramach kampanii Równość dla Innowacji.
Dziękujemy wszystkim uczestniczkom i uczestnikom za aktywny udział w wydarzeniu. Mamy nadzieję, że Forum stanie się wydarzeniem cyklicznym, bowiem widzimy rosnącą potrzebę łączenia wiedzy eksperckiej z doświadczeniem osób realizujących projekty, aby równość płci była realnym elementem doskonałości naukowej, a nie tylko deklaracją.
