Copernicus Festival 2026 przyciągnął do Krakowa 5000 uczestników i ponad 10 tysięcy widzów online, po raz kolejny potwierdzając swoją rangę jako jedno z najważniejszych wydarzeń popularnonaukowych w Polsce. KPK w NCBR nie tylko wspierał organizacyjnie wydarzenie, ale również odpowiadał za jego wymiar merytoryczny, w tym za sesje w dniach 19-20 maja 2026 r., dotyczące grantów Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC).

Szczególny charakter festiwalu podkreśliło zaangażowanie Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBR), które były partnerami wydarzenia. W uroczystym otwarciu wziął udział prof. dr hab. inż. Jerzy Małachowski, dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju. – Zachęcam Państwa, aby podejść do tego festiwalu z otwartością i ciekawością, z gotowością do chłonięcia wiedzy, idei i inspirujących myśli przekazywanych przez czołowych polskich naukowców. To wyjątkowa okazja, by wsłuchać się w głos nauki, który pomaga nam lepiej rozumieć świat i miejsce człowieka w zmieniającej się rzeczywistości – mówił podczas wieczornej gali otwarcia festiwalu dyrektor NCBR.

Gwiazdy ERC o swoich badaniach

Jednym z kluczowych elementów programu było stałe pasmo ERC Talks, realizowane codziennie na głównej scenie. W jego ramach laureaci prestiżowych grantów ERC prezentowali wyniki swoich badań, przybliżając w przystępny sposób złożone zagadnienia naukowe. Wśród prelegentów znaleźli się wybitni polscy naukowcy, m.in. prof. Kinga Kamieniarz-Gdula, prof. Stefan Dziembowski, prof. Andrzej Udalski, prof. Piotr Sankowski oraz prof. Justyna Olko.

Program głównej sceny został wzbogacony o wystąpienia trojga laureatów ERC z zagranicy: prof. Hiranyi Peiris, prof. Anila Setha oraz prof. Ewy Paluch, co podkreśliło międzynarodowy wymiar festiwalu. Istotną rolę odegrali również Ambasadorowie ERC – prof. Justyna Olko oraz prof. Michał Tomza – a także przedstawiciel Rady Naukowej ERC, prof. Leszek Kaczmarek. W tegorocznej edycji festiwalu znacząco rozszerzono program o drugą scenę, na której odbywały się specjalne sesje towarzyszące, w tym sesje ERC o charakterze eksperckim.

Co naprawdę oznaczają badania przełomowe?

Pierwszy dzień poświęcono tematowi Groundbreaking nature, czyli przełomowemu charakterowi badań w kontekście ERC. Katarzyna Kubica-Oroń, ekspertka KPK w NCBR i współorganizatorka festiwalu, wprowadziła uczestników w tematykę badań przełomowych i zasad funkcjonowania jednego z najbardziej prestiżowych systemów finansowania nauki na świecie.

W panelu dyskusyjnym pt. „Co naprawdę oznaczają badania przełomowe?” prowadzonym przez prof. Różę Szwedę oraz dr Krzysztofa Szade, naukowcy, wskazywali, że „przełomowość” nie jest kategorią jednoznaczną. Dyskusję rozpoczął prof. Leszek Kaczmarek wyjaśniając, że ocena wniosku grantowego nie opiera się na opinii jednej osoby, lecz jest wynikiem dyskusji wszystkich oceniających. Redaktor czasopisma naukowego „Nature”, dr Stylianos Lefkopoulos, przedstawił podejście editorial thinking, zwracając uwagę, że nowość, ważność czy użyteczność nie zawsze oznaczają przełomowość. Za badania przełomowe uznał takie, które wprowadzają ideę zmieniającą sposób myślenia o danym zagadnieniu.

Prof. Kaczmarek dodał, że sam zaczyna ocenę wniosku grantowego od metod badawczych, a przełomowość widzi w połączeniu solidności opisanego projektu z elementem naukowego zadziwienia. Podkreślił również wyjątkowość grantów ERC jako programu o podejściu oddolnym (bottom‑up), w przeciwieństwie do wielu krajowych systemów finansowania, także w Polsce. Na zakończenie zauważył, że nie ma w życiu większej ekscytacji niż prowadzenie naprawdę przełomowych badań.

Jak budować projekt ERC? – wiedza praktyczna od laureatów

W części panelowej laureaci grantów ERC odpowiadali na pytanie „Jak zbudować projekt ERC wokół silnego pytania naukowego?”. Prof. Micha Tomza, laureat ERC Starting Grant, podkreślił, że kluczową kompetencją osoby ubiegającej się o grant ERC powinna być umiejętność przekonania środowiska naukowego do swojego pomysłu oraz zdolność streszczenia projektu w jednym zdaniu, odpowiadającym na trzy podstawowe pytania: „Co?”, „Dlaczego?” i „Jak?”.  – Im bardziej wiarygodny jesteś, tym bardziej ambitny – a nawet odważny – może być Twój projekt – powiedział.

Dr Ewa Chrostek, laureatka ERC Starting Grant, powiedziała, że warto otaczać się ludźmi o silnych i inspirujących ideach, bo sprzyja to rodzeniu własnych. Zdefiniowała też dobrego kandydata do grantu ERC jako niezależnego, kompetentnego i rozpoznawalnego międzynarodowo naukowca potrafiącego używać precyzyjnego, wolnego od żargonu języka. Dr Paweł Nowakowski podkreślił kluczową rolę trafnego wyboru tematu i rozumienia potrzeb własnej społeczności badawczej oraz umiejętność pracy z zagadnieniami interdyscyplinarnymi.

W drugiej części sesji ERC kontynuowano dyskusję nad pojęciem przełomowości w projektach. W panelu pt. „Jak oceniany jest potencjał przełomowości?” moderowanym przez prof. Michała Tomzę z udziałem prof. Alicji Józkowicz, prof. Bronisława Rudaka, prof. Agaty Nalborczyk oraz prof. Joanny Odrowąż-Sypniewskiej, naukowcy podkreślali, że kluczowe znaczenie ma zdolność wyjścia poza obecny stan wiedzy oraz umiejętność świadomego zarządzania ryzykiem badawczym. Zwracano uwagę, że przełom może wynikać zarówno z nowego pytania, jak i z nowej metodologii lub ich połączenia. Dyskusja ta pokazała różnice między podejściem ERC a bardziej zachowawczymi strategiami często spotykanymi w krajowych systemach finansowania.

Dzień zakończyło wystąpienie Renaty Kaszewskiej-Miki, koordynator projektu w Dziale Programów Krajowych i Funduszy UE NCBR, która zaprezentowała program NCBR LIDER UP. Jak podkreśliła, jest on szansą na rozwój kompetencji młodych naukowców. Opowiedziała co NCBR proponuje naukowcom oraz jak aplikować do programu.

Różne drogi do ERC – inspiracje drugiego dnia

Drugi dzień, zatytułowany Career Paths, poświęcony był różnym drogom prowadzącym do grantu ERC. Otwierając tę sesję, Katarzyna Kubica-Oroń (KPK w NCBR), zauważyła różnorodność świata nauki obecnego na Festiwalu Copernicius, a także na Scenie ERC.

W sesji „ERC Testimonials: różne drogi do ERC” prof. Artur Obłuski podkreślił inkluzywność świata nauki, wskazując, że nawet nietypowa droga zawodowa może prowadzić do najwyższych osiągnięć. Dr hab. Anna Siekierka zwróciła uwagę na znaczenie wychodzenia poza laboratorium i budowania relacji ze społeczeństwem, dzięki czemu badania zyskują realny wpływ na nasze życie. Wystąpienia dr. Łukasza Boli czy dr. Krzysztofa Szadego wyraźnie pokazywały, że droga do ERC to proces długotrwały, wymagający konsekwencji, mobilności i otwartości na krytykę. Kluczowe jest budowanie dorobku naukowego i kompetencji na długo przed złożeniem wniosku – to „maraton, nie sprint”.

W ostatnim panelu dyskusyjnym pt. „CV i track record w ocenie ERC”, który poprowadził prof. Paweł Dydio, udział wzięli członkowie paneli oceniających ERC: prof. Stefan Dziembowski, prof. Małgorzata Filip, prof. Robert Hołyst oraz prof. Ewa Gruszczyńska.

Podczas dyskusji prof. Stefan Dziembowski zwrócił uwagę, że w ocenie kandydatów nie liczy się proste „zliczanie publikacji”, lecz realny wpływ na rozwój danej dziedziny. Prof. Ewa Gruszczyńska podkreśliła, że kluczowy jest potencjał projektu oraz jasne odpowiedzi na pytania: „Dlaczego ja?”, „Dlaczego teraz?”, „Dlaczego ta dyscyplina?” i „Dlaczego ten projekt?”. Jak zaznaczyła, wszystkie te elementy powinny być czytelne już przy pierwszym spojrzeniu na CV kandydata.

Liderzy nauki

Trzeci dzień festiwalu wypełniła Sesja NCBR, w tym dwa panele dyskusyjne. Pierwszy dotyczył programu LIDER, w którym wzięli udział młodzi liderzy polskiej nauki. Uczestnicy podkreślali jak ważnym doświadczeniem w ich rozwoju naukowym był udział w tym programie i jak przełożył się na dalszy rozwój ich kariery naukowej. Druga dyskusja dotyczyła zjawiska drop-outu, czyli porzucania studiów, które w ostatnich latach przybiera na sile. Coraz częściej młodzi ludzie decydują się na przedwczesne zakończenie nauki lub kilkukrotną zmianę kierunku studiów. Paneliści zastanawiali się, co mogą zrobić uczelnie, aby ich zatrzymać oraz jak państwo może w tym je wesprzeć.

Oba panele uzupełniła krótka prezentacja na temat idei „kształcenia się przez całe życie” oraz możliwości wsparcia uczelni z funduszy europejskich.

Co dalej? Nowe wyzwania i ciągłość współpracy

Sesja ERC podczas Copernicus Festival 2026 pokazała, jak ważną rolę odgrywają inicjatywy łączące popularyzację nauki z praktycznym wsparciem dla środowiska badawczego. Dzięki zaangażowaniu KPK w NCBR i obecności NCBR wydarzenie zyskało wymiar systemowy – stało się przestrzenią dialogu o tym, jak skutecznie rozwijać polską naukę w kontekście europejskim. Sukces w projektach ERC wymaga nie tylko doskonałości naukowej, ale także odwagi, umiejętności komunikacji i wsparcia instytucjonalnego. To właśnie synergia tych elementów może w przyszłości przełożyć się na większą obecność polskich badaczy w najbardziej prestiżowych programach grantowych Europy.

KPK NCBR i NCBR planują kontynuację tej współpracy również w kolejnych edycjach festiwalu, widząc w niej realną szansę na dalsze wzmacnianie potencjału polskich naukowców. Następny Copernicus Festival to nowe wyzwania, nowe możliwości i kolejne inspiracje dla środowiska badawczego.

CZYTAJ TAKŻE: “Nauka odmieniana przez wszystkie przypadki. NCBR na Festiwalu Copernicus”