W Krakowie trwa festiwal Copernicus (19-24 maja 2026), jedno z najważniejszych wydarzeń popularnonaukowych w Polsce. Tegoroczna edycja odbywa się pod hasłem „Złożoność”, będąc interdyscyplinarną przestrzenią dialogu nauki, kultury oraz refleksji nad najważniejszymi pytaniami współczesności. W organizację wydarzenia zaangażowały się Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERC) i Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, proponując angażujące aktywności.

– Zachęcam Państwa, aby podejść do tego festiwalu z otwartością i ciekawością, z gotowością do chłonięcia wiedzy, idei i inspirujących myśli przekazywanych przez czołowych polskich naukowców. To wyjątkowa okazja, by wsłuchać się w głos nauki, który pomaga nam lepiej rozumieć świat i miejsce człowieka w zmieniającej się rzeczywistości – mówił podczas uroczystego otwarcia festiwalu prof. dr hab. inż. Jerzy Małachowski, dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.

Copernicus Festival to bezpłatne i otwarte dla wszystkich wydarzenie. Tegoroczna edycja skupia się wokół pytań o złożone procesy ewolucji człowieka, kosmosu oraz powstawania świadomości. W programie znajdują się wykłady wybitnych naukowców z całego świata, dyskusje, pokazy filmowe oraz wydarzenia artystyczne.

Laureaci grantów ERC na scenie

Podczas wydarzenia, ERC jest obecna w programie w sposób wielowymiarowy. Na głównej scenie codziennie w ramach pasma ERC Talks, laureaci grantów ERC prezentują swoje badania szerokiej publiczności. Wśród zaproszonych prelegentów znajdują się m.in. prof. Stefan Dziembowski, prof. Andrzej Udalski, prof. Piotr Sankowski oraz prof. Justyna Olko, a także laureaci z zagranicy jak prof. Hiranya Peiris, prof. Anil Seth oraz prof. Ewa Paluch. Uruchomiona została także druga scena, na której odbywają się specjalne sesje towarzyszące: Sesje ERC, Sesje NCBR oraz Sesja NCN.

Sesje ERC mają charakter ekspercki. Pierwszy dzień został poświęcony tematowi Groundbreaking nature, czyli temu, jak rozumieć przełomowy charakter badań w kontekście ERC. Drugi dzień, zatytułowany Career Paths, był poświęcony różnym drogom prowadzącym do ERC. Udział w nich wzięło ponad 20 ekspertów, w tym laureatów ERC, panelistów oceniających wnioski ERC, przedstawiciel Rady Naukowej ERC oraz redaktor Nature Stylianos Lefkopoulos.

Wszystkie sesje ERC koordynowane są przez Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych UE działający w Narodowym Centrum Badań i Rozwoju.

Liderzy nauki

Aktywności NCBR rozpoczęły się od wystąpienia Renaty Kaszewskiej-Miki, koordynator projektu w Dziale Programów Krajowych i Funduszy UE NCBR. Pokazywała ona uczestnikom, że program LIDER UP jest szansą na rozwój kompetencji młodych naukowców. Opowiedziała o tym, co NCBR proponuje naukowcom oraz jak aplikować do programu.

W praktyce, o programie opowiedzieli jego beneficjenci, którzy z sukcesem zrealizowali swoje projekty. W panelu prowadzonym przez Marka Kacprzaka, dyrektora Działu Informacji i Promocji NCBR wzięli udział naukowcy z Akademii Górniczo-Hutniczej im Stanisława Staszica w Krakowie: dr inż. Michał Grega, laureat VI edycji programu LIDER, dr inż. Paweł Bałon, laureat IX edycji programu LIDER, dr inż. Krzysztof Holak, laureat IX edycji programu LIDER oraz Małgorzata Kostrzewa, kierownik Sekcji Programów Krajowych w NCBR.

W programie LIDER, a teraz w nowej edycji – LIDER UP, Narodowe Centrum Badań i Rozwoju rokrocznie przyznaje gronu młodych naukowców kredyt zaufania. Otrzymują oni środki na stworzenie i zarządzanie własnym zespołem badawczym oraz na prowadzenie autorskiego projektu badawczego – według własnej wizji. Podczas panelu rozmawialiśmy z laureatami o ich  projektach i o tym, jak ich realizacja wpłynęła na ich dalszą drogę naukową. Ekspertka NCBR przedstawiła, jak młodzi naukowcy mogą otrzymać wsparcie NCBR.

– Program LIDER UP to ogromna szansa dla młodych naukowców na zrobienie własnego projektu. To nie są małe pieniądze – mówiła Małgorzata Kostrzewa.

Wypowiedzi uczestników pokazały, jak ważnym doświadczeniem w ich rozwoju naukowym był program LIDER.

–Zawsze próbowałem łączyć uczelnie z przemysłem. To trudne, ale po 15 latach prowadzenia badań przynosi rezultaty. Na początku kariery program LIDER dał mi doświadczenie w budowaniu zespołu, co było bardzo cenne – podkreślił dr inż. Paweł Bałon.

– W innych krajach nauczyłem się praktycznego podejścia do badań naukowych. Aplikując do programu LIDER, od samego początku chciałem zrobić badania, które będą miały swoje zastosowanie w przemyśle – zwracał uwagę na praktyczny wymiar badań dr inż. Michał Grega.

– Aplikując do programu LIDER miałem świadomość, że swoje wysiłki naukowe będę musiał pogodzić z przemysłem. A komercjalizacji czy zastosowań praktycznych wyników badań można szukać także w innych dziedzinach nauki, niż ta, której dotyczyły badania – mówił dr inż. Krzysztof Holak.

Fundusze Europejskie wspierają polską naukę

Nabór Uczenie się przez całe życie, realizowany dzięki środkom z programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego, to szansa dla uczelni na stworzenie lub poszerzenie oferty dydaktycznej dla osób dorosłych. Organizowane przez ośrodki akademickie kursy, szkolenia czy warsztaty pomogą im w przekwalifikowaniu się oraz w wypełnieniu luk w umiejętnościach. Marzena Durkiewicz-Sirocka, koordynator projektu w Dziale Dotacji Krajowych i Funduszy UE w NCBR przybliżyła zasady naboru i możliwości pozyskania środków na projekty uczelni.

– Uczelnie mogą otrzymać dofinansowanie na przygotowanie tzw. krótkich form wsparcia czyli kursów czy warsztatów. Szczególnie promowane będą inicjatywy związane z obszarami technologii krytycznych – mówiła Marzena Durkiewicz-Sirocka.

Drop-out – jak to zjawisko zatrzymać?

Kolejna dyskusja dotyczyła  drop-outu, czyli zjawiska porzucania studiów, które w ostatnich latach przybiera na sile. Coraz częściej młodzi ludzie decydują się na przedwczesne zakończenie nauki lub kilkukrotną zmianę kierunku studiów. Prowadzący Marek Kacprzak, wraz z prelegentkami: prof. Agnieszką Chłoń-Domińczak, prorektorką ds. nauki oraz dyrektorką Instytutu Statystyki i Demografii SGH, ekspertką OPI-PIB, Marzeną Durkiewicz-Sirocka, koordynator projektu w NCBR, Magdaleną Nowak, kanclerz na Uniwersytecie DSW Ideis oraz Agnieszką Kosicką, specjalistką ds. monitorowania zjawiska drop-out na Uniwersytecie Przyrodniczym w Lublinie zastanawiali się, co mogą zrobić uczelnie, aby ich zatrzymać oraz jak państwo może w tym je wesprzeć.

– Drop-out to nie zawsze całkowite porzucenie studiów. Część studentów wraca, część wybiera inny kierunek, jeszcze inni studiujący dwa kierunki, modyfikują swoją ścieżkę rezygnując z jednego – zwróciła uwagę prof. Chłoń-Domińczak.

Uniwersytet DSW Ideis oraz Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie są beneficjentami Funduszy Europejskich w konkursie „Efektywne zarządzanie uczelnią w celu minimalizowania zjawiska drop-outu”. Obecnie uczelnie realizują swoje projekty.

– Uniwersytet DSW Ideis drop-outem zajmuje się od 15 lat. Już wtedy zwracaliśmy uwagę na to jak silnie to zjawisko połączone jest chociażby z biografią studentów. Świadome postrzeganie persony studenta jest tu kluczowe. Tą wiedzę wykorzystaliśmy przygotowując projekt do konkursu NCBR – mówiła Magdalena Nowak.

– Przed przystąpieniem do naboru NCBR zrobiliśmy analizę zjawiska drop-outu na naszym uniwersytecie. Jego wskaźnik był bardzo wysoki – wynosił 39%. Zdiagnozowaliśmy kierunki, na których drop-out jest największy oraz powody dlaczego studenci rezygnują z nauki. Już realizując projekt prowadzimy chociażby warsztaty i dla studentów, i dla nauczycieli akademickich – tłumaczyła Agnieszka Kosicka.

Perspektywę NCBR uzupełniła Marzena Durkiewicz-Sirocka, która podkreśliła rolę środków europejskich w przeciwdziałaniu temu zjawisku: – Komisja Europejska dąży do niwelowania zjawiska drop-outu. Dzięki środkom z Funduszy Europejskich zrealizowaliśmy konkurs wspierający uczelnie w zwalczaniu tego zjawiska. Daliśmy uczelniom autonomię by miały możliwości przeprowadzenia analizy w czym leży problem w ich jednostkach. Ostatecznie wsparcie otrzymały 73 uczelnie, a na projekty przeznaczyliśmy 300 mln zł.

Projekty realizowane przez wskazane uczelnie to:

• Uniwersytet DSW Ideis we Wrocławiu, projekt: Nowoczesne rozwiązania w funkcjonowaniu Uczelni na rzecz zwiększenia retencji studentów. Dofinansowanie z programu FERS: 4 583 111,76 zł
• Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie, projekt: NEVER GIVE UP!, dofinansowanie z programu FERS: 3 957 836,00 zł

Festiwal Copernicus organizowany jest przez Uniwersytet Jagielloński, który realizuje zadanie zlecone „Copernicus Festival 2025-2027. Organizacja trzech edycji międzynarodowego festiwalu popularyzującego naukę”. Zadanie zlecone finansowane jest ze środków Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.