W dniach 23-24 czerwca 2025 r., w Biurze Narodowego Centrum Badań i Rozwoju w Brukseli, odbyła się konferencja pt.: „Transnational Science Cooperation: Fostering Collaborative Research in Europe and Poland”, organizowana przez NAWA i będąca częścią oficjalnego kalendarza polskiej prezydencji w Unii Europejskiej. Uczestnicy dyskutowali na temat zmieniającego się krajobrazu międzynarodowej współpracy naukowej.
– Zebraliśmy się tutaj dziś, aby porozmawiać o sile międzynarodowej współpracy w dziedzinie nauki i innowacji oraz aby poszukać sposobów na wzmocnienie działań w obliczu złożonych wyzwań współczesnego świata. W centrum tej misji znajduje się Horyzont Europa – sztandarowy program Unii Europejskiej w zakresie badań naukowych i innowacji. Krajowy Punkt Kontaktowy w NCBR odgrywa kluczową rolę w jego promowaniu i zapewnianiu, że polscy naukowcy, instytucje i przedsiębiorstwa nie tylko są świadomi możliwości, jakie oferuje ale są również dobrze przygotowani aby z nich skorzystać – powiedziała wicedyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, Magdalena Kołodziejska. Podkreśliła, że ambicje NCBR sięgają dalej niż sama partycypacja w programie Horyzont Europa. Organizacja stawia sobie za cel, aby polska nauka i innowacje stały się siłą napędową kształtującą Europejską Przestrzeń Badawczą. Dlatego aktywnie uczestniczy w dialogu politycznym, współtworzy programowanie strategiczne i buduje partnerstwa oparte na doskonałości, zaufaniu i wspólnych wartościach.
Uczestników konferencji przywitali przedstawiciele NAWA, Biura NCBR w Brukseli oraz Biura PolSCA. Wystąpienia inauguracyjne wygłosili prof. Andrzej Szeptycki, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Michał Szczerba, poseł do Parlamentu Europejskiego.
Internacjonalizacja nauki. Jak agencje grantowe mogą wspierać badania o zasięgu globalnym?
W panelu dyskusyjnym poświęconym roli agencji grantowych jako katalizatorów internacjonalizacji nauki, udział wzięła udział dyrektor Biura Współpracy Międzynarodowej w NCBR, Agnieszka Ratajczak. Uczestnicy dyskutowali na temat współpracy transnarodowej, wspierania mobilności naukowców oraz integrowania krajowych systemów badań i innowacji do globalnych sieci networkingowych.
– Wśród polskich podmiotów brakuje świadomości dotyczącej budowy konsorcjów i ochrony praw własności intelektualnej – to istotna bariera dla współpracy międzynarodowej. Polskie instytucje muszą dysponować ekspertami w zakresie prawa własności intelektualnej i transferu technologii – powiedziała dyrektor Agnieszka Ratajczak. Podczas panelu rozmawiano również o wyzwaniach związanych z harmonizacją zróżnicowanych przepisów krajowych oraz ścieżki wspierania inkluzywności i doskonałości w ramach Europejskiej Przestrzeni Badawczej (ERA) – poprzez elastyczne i przyszłościowe modele finansowania.
Droga do silnej i innowacyjnej Europejskiej Przestrzeni Badawczej
W trakcie panelu moderowanego przez dyrektor Działu Krajowego Punktu Kontaktowego w NCBR (DKPK), Magdalenę Bem-Andrzejewską, uczestnicy zastanawiali się jaka przyszłość czeka Europejską Przestrzeń Badawczą oraz europejskie Programy Ramowe w zakresie badań i innowacji. Jaką odpowiedź przygotowuje Komisja Europejska na obecne wyzwania polityczne, gospodarcze i społeczne – i czego oczekują państwa członkowskie?
– Spotykamy się dziś na samym końcu polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej. Z polskiej perspektywy był to niezwykle intensywny i owocny okres, naznaczony kilkoma kluczowymi wydarzeniami – w szczególności Deklaracją Warszawską, która podkreśliła znaczenie ustanowienia nowego Programu Ramowego jako odrębnego instrumentu finansowania B+I w UE. To zatem doskonały moment, by nie tylko podsumować dorobek polskiej prezydencji, ale także spojrzeć w przyszłość – powiedziała otwierając dyskusję Magdalena Bem-Andrzejewska.
Dyrektor DKPK podkreśliła, że tematyka konferencji doskonale wpisuje się w ducha ERA. Dzięki silnemu dostosowaniu polityk i programów badawczych, kraje europejskie mogą działać skuteczniej w obszarze nauki. W lipcu br. Komisja Europejska ma opublikować pierwszą propozycję rozporządzenia dotyczącego 10. Programu Ramowego. Zgodnie z ubiegłorocznymi raportami i niedawno opublikowanymi strategiami UE, nowy Program Ramowy prawdopodobnie będzie znacząco różnił się od dotychczasowych.
W dyskusji, paneliści, wśród których był Michał Goszczyński, zastępca dyrektora Departamentu Innowacji i Rozwoju w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego, pochylili się m.in. nad podsumowaniem dorobku polskiej prezydencji w Radzie UE w obszarze nauki, szczególnie podkreślając rolę Deklaracji Warszawskiej czy dokumentów w obszarze wykorzystania AI dla nauki. Przedstawiciel prezydencji duńskiej – Jakob Just Madsen, szef Duńskiego Biura Łącznikowego DANRO w Brukseli – omówił wyczerpująco priorytety Danii na nadchodzących sześć miesięcy, wśród których kluczowe są oczywiście negocjacje ws. nowego Programu Ramowego UE, ale także wskazał czynniki sukcesu, które doprowadziły Danię do wiodącej pozycji w europejskich rankingach innowacyjności.
Polskie środowisko naukowe reprezentował prof. Marek Pawełczyk, rektor Politechniki Śląskiej i przewodniczący Komitetu Współpracy Międzynarodowej KRASP, który wskazał zarówno bariery uczestnictwa w programie dla polskich jednostek, jak i rozwiązania z Horyzontu Europa, które warto utrzymać w nowym programie. Podzielił się także spostrzeżeniami odnośnie zwiększania zaangażowania polskich jednostek we współpracę międzynarodową.
Przedstawiciel Komisji Europejskiej, Keith Sequeira, szef jednostki odpowiedzialnej za EIC w DG RTD, komentował natomiast m.in. sposoby zamykania luki innowacyjnej – zarówno w UE, jak i pomiędzy UE a jej globalnymi rywalami.
Wnioski z tej niezwykle interesującej debaty będą wykorzystane przez NAWA w trwających pracach nad strategią internacjonalizacji polskiej nauki. Dyrektor Magdalena Bem-Andrzejewska oraz dyrektor Agnieszka Ratajczak reprezentują NCBR w zespole ekspertów wspierających ten proces.
