Dzień Informacyjny konkursu 2025 partnerstwa CBE JU oraz spotkanie poświęcone tematyce biogospodarki, zorganizowane 5 marca 2025 r. przez Krajowy Punkt Kontaktowy w NCBR (KPK) przy współpracy z Krajowym Hubem Biogospodarki, zgromadziły ekspertów, naukowców oraz przedstawicieli sektora publicznego i prywatnego, którzy podzielili się swoimi doświadczeniami i wiedzą na temat najnowszych trendów i wyzwań w biogospodarce.

Spotkanie otworzyła wicedyrektor KPK, Maria Śmietanka podkreślając, że biogospodarka odgrywa strategiczną rolę przyczyniając się do zrównoważonego rozwoju, ochrony środowiska oraz tworzenia nowych miejsc pracy. Flagową inicjatywą Komisji Europejskiej w tej dziedzinie jest partnerstwo Circular Bio-Based Joint Undertaking, które w ramach swojej agendy badawczo-innowacyjnej wspiera konsorcja złożone m.in. z przedsiębiorstw, w tym startupów oraz jednostek naukowych w realizacji projektów dotyczących zrównoważonej gospodarki.

– Polskie jednostki badawcze oraz przedsiębiorstwa odgrywają istotną rolę w projektach finansowanych przez CBE JU. Dzięki ich zaangażowaniu Polska aktywnie uczestniczy w rozwijaniu innowacyjnych technologii i produktów opartych na surowcach pochodzenia biologicznego i biotechnologii. W ramach CBE JU i jego poprzednika BBI JU polskie podmioty zrealizowały i realizują 26 projektów – dodała dyrektor Maria Śmietanka.

Następnie głos zabrał prof. dr hab. Jarosław Stalenga, zastępca dyrektora ds. naukowych w zakresie badań nad produkcją roślinną Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa (IUNG) reprezentujący Krajowy Hub Biogospodarki. Hub powstał w październiku 2023 r., a już w pierwszym inaugurującym spotkaniu wzięło udział 60 osób reprezentujących 40 różnych organizacji. – Był to impuls, dzięki któremu wokół jednej organizacji zgromadziło się wiele instytucji, którym bliski jest rozwój biogospodarki – powiedział prof. Stalenga. Obecnie hub realizuje kilka międzynarodowych projektów ściśle związanych z biogospodarką w programie Horyzont Europa oraz Interreg Europa Środkowa.

Biogospodarka w Horyzoncie Europa – głos Komisji Europejskiej

Dr Tomasz Calikowski z Dyrekcji Generalnej Badań i Innowacji w Komisji Europejskiej (DG RTD), przedstawił najnowsze informacje na temat polityk europejskich dotyczących biogospodarki, a także tych związanych z działalnością partnerstwa CBE JU. Jak podkreślił, Zielony Ład wprowadza w życie rozwiązania, które mają na celu wdrażanie tych polityk oraz przybliżenie Europy do stania się kontynentem neutralnym klimatycznie w 2050 r.

Ekspert dodał, że nowa komisarz UE ds. startupów, badań i innowacji, Ekaterina Geczewa-Zachariewa kładzie duży nacisk na konkurencyjność, a nauka i badania są centralnym motorem zmian. Trwają prace nad kolejnym, 10. programem ramowym, a zadaniem DG RTD jest stworzenie możliwości dla naukowców i innowatorów w Europie, w tym w dziedzinie biogospodarki i biotechnologii czy gospodarki obiegu zamkniętego.

Dr Virginia Puzzolo, dyrektor działu programowego partnerstwa Circular Bio-Based Europe Joint Undertaking (CBE JU) oraz Fabio Sagnelli reprezentujący konsorcjum Bio-Based Industries Consortium (BIC) omówili zbliżające się konkursy w 2025. Publiczno-prywatna inicjatywa CBE JU, z budżetem 2 mld euro, jest częścią programu Horyzont Europa. Z kolei, BIC to organizacja non-profit zrzeszająca przemysł, środowisko akademickie, regiony i obywateli, której celem jest przekształcanie surowców biologicznych w nowe, zrównoważone produkty i zastosowania.

Dr Virginia Puzzolo przedstawiła 13 tematów konkursowych, omówionych szczegółowo przez Fabio Sagnelli, z szacowanym łącznym budżetem na poziomie 165 mln euro. Dr Puzzolo podkreślała, jak ważne jest przygotowanie aplikacji konkursowej z właściwym wyprzedzeniem i stosowanie się do zapisów i wymogów konkursowych. – Nie trzeba czekać na dzień informacyjny, który w tym roku odbędzie się 3 kwietnia, już teraz znane są tematy konkursowe – podkreślała.

Krajobraz Biogospodarki w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej

Piotr Jurga, reprezentujący Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy Instytut Badawczy (IUNG) oraz KHB przedstawił aktualny krajobraz biogospodarki w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej. Ekspert jest zaangażowany w kilka kluczowych projektów związanych z biogospodarką i zrównoważonym rozwojem. Jak podkreślił  region Europy Środkowo-Wschodniej ma ogromny potencjał do przyspieszenia rozwoju biogospodarki.

Piotr Jurga wskazał na kluczowe kierunki działań dla regionu, do których należą m.in. efektywniejsza koordynacja strategii legislacyjnych i finansowych oraz wsparcie inwestycji w infrastrukturę dla biogospodarki, a także dalszy rozwój współpracy między sektorem publicznym, a prywatnym oraz zwiększenie świadomości społecznej i edukacji na temat biogospodarki. – Choć kraje Europy Środkowo-Wschodniej startują z innego poziomu niż Europa Zachodnia, mogą wykorzystać swoje atuty, takie jak duża dostępność biomasy (lokalnie), dynamiczny rynek czy dostępność finansowania – powiedział Piotr Jurga.

Ekspert mówił również o barierach we współpracy międzysektorowej miedzy różnymi interesariuszami. Jaką ścieżkę transformacji mogą obrać kraje Europy Środkowo-Wschodniej? Ekspert wskazał na cztery możliwe scenariusze: zastępowanie surowców kopalnych surowcami pochodzenia biologicznego, zwiększenie produktywności sektora rolniczego, efektywne wykorzystanie/przetwarzanie biomasy lub zwiększanie wartości dodanej wykorzystania biomasy.

Jak z sukcesem zainwestować w biogospodarkę

Prof. Marcin Łukaszewicz prezes zarządu firmy InventionBIO S.A, specjalizującej się w biotechnologii i innowacyjnych rozwiązaniach dla biogospodarki, mówił o tym jak z sukcesem zainwestować w biogospodarkę. – Nasza firma zbudowała unikatową, jedyną w Polsce biorafinerię. W procesie biotransformacji biomasy roślinnej z wykorzystaniem probiotycznych mikroorganizmów tworzymy ekologiczne komponenty kosmetyczne i paszowe – podkreślił.

Profesor mówił również o zasobach jakimi aktualnie dysponujemy, a które nie są wykorzystane. I tak np. Ilość energii słonecznej docierającej na Ziemię jest ogromna, ok. 2,9 mln EJ/rok. Przy zastosowaniu dostępnych technologii jest to około 100-krotne zapotrzebowanie – podkreślił prof. Marcin Łukaszewicz. Podobnie jest z marnotrawieniem żywności, tylko w Polsce rocznie to 4,8 mln ton, z czego 56% pochodzi z gospodarstw domowych.

Z kolei dr Joanna Martusewicz, dyrektor EFQM Business Excellence Center z Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, przedstawiła jak modele biznesowe katalizują cyrkularną transformację, niezbędną do wspierania innowacji. Dyrektor mówiła o zastosowaniu modelu zmieniającego perspektywę organizacji, ukierunkowanego na otwartość na zmiany, dążenie do zrównoważonego rozwoju i gotowość do poddania się ocenie.

Dr Marek Goleń z Ministerstwa Klimatu i Środowiska przedstawił innowacyjne podejście do ekstrakcji surowców biochemicznych na przykładzie gospodarczego wykorzystania owadów. – Wystarczy spojrzeć na fakty odżywcze, ekonomiczne i środowiskowe, by szybko zrozumieć, że owady są bogatym źródłem witamin i składników odżywczych oraz mają wysoką zawartość białka. Poza tym ich hodowla jest tania oraz wydajna pod względem zasobów, ponieważ cykl rozwoju owadów jest krótki, ich populacja szybko rośnie, a dzienny przyrost masy jest bardzo wysoki, przy bardzo dobrym wskaźniku konwersji paszy – powiedział.

Aż do 80% masy ciała owadów można wykorzystać w żywieniu człowieka. Dla porównania, w przypadku kurczaków jest to 55%, a w wypadku bydła 40%. Z perspektywy środowiskowej oznacza to mniej potrzebnego miejsca, niższe zużycie wody oraz znacząco niższy ślad węglowy.

Dyskusja panelowa: Zrównoważona biogospodarka – nowa ścieżka rozwoju dla Polski?

Ostatnią częścią konferencji była dyskusja panelowa, którą poprowadziła ekspertka Krajowego Punktu Kontaktowego w NCBR, dr Adrianna Pawlik.

Przemówienie wprowadzające do panelu wygłosił prof. Stanisław Bielecki z Politechniki Łódzkiej i Stowarzyszenia Klaster Biogospodarki, który wskazał na wyzwania, z jakimi mierzy się biogospodarka w Polsce. Jest to między innymi konieczność zapewniania surowca (biomasy) odpowiedniej jakości i w wystarczającej ilości do zaspokojenia potrzeb zarówno sektora produkcji żywności, jak i wszystkich pozostałych, które z przetwarzają biomasę. Zdaniem profesora, biowytwarzanie (biomanufacturing) to klucz do zapewnienia wartości dodanej biomasy i jedno z narzędzi, dzięki którym biogospodarka może stać się realnym motorem innowacji w naszym kraju.

W panelu uczestniczyli również prof. Danuta Ciechańska ze Stowarzyszenia Klaster Biogospodarki, prof. Jerzy Kozyra reprezentujący IUNG i Krajowy Hub Biogospodarki, Tadeusz Pęczek z EPRD Biura Polityki Gospodarczej i Rozwoju Regionalnego Sp. z o.o., Tomasz Borkowski reprezentujący firmę FibriTech oraz Przemysław Wojdyła, wiceprezes Klastra Zielona Chemia – jedynego w Polsce klastra reprezentującego szeroko pojętą branżę chemiczną i biotechnologiczną posiadającego statut Krajowego Klastra Kluczowego.

Uczestnicy panelu dyskutowali m.in nad rolą innowacji dla rozwoju biogospodarki. Eksperci podkreślili konieczność wzmacniania współpracy pomiędzy biznesem i nauką oraz ciągłego tworzenia i wymiany wiedzy.  Wszyscy zgodnie przyznali, że biogospodarka  powinna stać się jednym z elementów bezpieczeństwa strategicznego (autonomii strategicznej) Polski.

W dyskusji wybrzmiała również potrzeba edukacji społeczeństwa i zwiększania poziomu wiedzy, zarówno w odniesieniu do biogospodarki jak i do szeroko rozumianej ochrony środowiska i klimatu. Wskazano na potrzebę zmiany wzorców konsumpcji (jej ograniczenie i świadome wybory produktów o niższym śladzie węglowym, bio-pochodnych). Eksperci podkreślili także potrzebę pilnego opracowania strategicznych dokumentów dotyczących biogospodarki (mapa drogowa), które będą stanowić punkt odniesienia dla długoterminowych działań na poziomie regionalnym i krajowym.

Podsumowując, uczestnicy panelu podkreślali, że Polska dysponuje ogromnymi zasobami intelektualnymi i naturalnymi, które przy odpowiedzialnej polityce może skierować działania przemysłu w kierunki rozwoju zrównoważonej  konkurencyjnej biogospodarki.

Jeśli interesuje Cię temat biogospodarki w programie Horyzont Europa, skontaktuj się z ekspertkami Krajowego Punktu Kontaktowego w NCBR.