12 marca 2025 r. na Politechnice Warszawskiej odbyło się wspólne wydarzenie Krajowego Punktu Kontaktowego w NCBR (KPK) i Krajowej Rady Koordynatorów Projektów Badawczych UE (KRAB) dotyczące projektów z obszaru Widening. Dyrektor KPK, Magdalena Bem-Andrzejewska wraz z ekspertką KPK, dr Kariną Barantseva, poprowadziła sesję informacyjną na temat Horyzontu Europa, a w szczególności pakietu Widening.

– Rozmowa o udziale w projektach europejskich jest niezwykle istotna, szczególnie teraz kiedy liczba projektów krajowych spada i musimy szukać finansowania w projektach międzynarodowych – powiedział rozpoczynając Sympozjum prof. dr hab. inż. Mariusz Malinowski, prorektor ds. nauki Politechniki Warszawskiej. Dodał również, że naukowcy zrozumieli, że projekty europejskie to wielka szansa na finansowanie badań naukowych. Z kolei, prezes Stowarzyszenia KRAB, prof. dr hab. inż. Janusz Hołyst, wskazał na trzy podstawowe problemy związane z podejmowaniem roli koordynatora w projektach międzynarodowych. – Zaliczamy do nich brak stabilnych rozwiązań prawnych na prowadzenie projektów, brak profesjonalnej kadry managerskiej oraz brak skutecznych mechanizmów współpracy nauki z przemysłem – ocenił na podstawie własnych doświadczeń.

Horyzont Europa – gdzie jesteśmy i dokąd zmierzamy?

Dyrektor KPK przedstawiła cele programu Horyzont Europa oraz zadania Krajowego Punktu Kontaktowego w NCBR, który w ścisłej współpracy z Komisją Europejską (KE) wspiera wszystkie polskie podmioty w ubieganiu się o środki z Programów Ramowych UE (PR).

Dużą popularnością cieszy się stale, stworzony przez Krajowy Punkt Kontaktowy, cykl edukacyjny – Akademia Managera, w którym dotychczas uczestniczyło ponad 2700 osób. – Potrzeba szkolenia się w tym zakresie pokazuje, z jednej strony, jak duże jest zainteresowanie Horyzontem Europa w Polsce, z drugiej strony, jak mała jest wciąż wiedza polskich administratorów grantów na temat Programów Ramowych – dodała. Dyrektor KPK zachęcała uczestników do kontaktu bezpośredniego z ekspertami Krajowego Punktu Kontaktowego, uczestnictwa w organizowanych wydarzeniach czy subskrypcji newsletterów wydawanych przez KPK NCBR.

Pomimo wzrostu o 116% pozyskanego dofinansowania netto rodzimych jednostek (w stosunku do takiej samej liczby rozstrzygniętych konkursów w H2020), Polska pozostaje na 14. miejscu jeśli chodzi o pozyskane środki wśród państw członkowskich UE, z małą liczbą koordynacji.

Dyrektor Bem-Andrzejewska omówiła również opublikowane w ostatnim czasie i szeroko dyskutowane w KE raporty, które będą miały znaczący wpływ na kształt kolejnego 10. Programu Ramowego, w tym raport grupy Manuela Heitora z 2024 r. Ważnym dokumentem, który współtworzył KPK, było stanowisko Polski do 10. Programu Ramowego – m.in. z postulatem znacznego zwiększenia budżetu i utrzymania portfolio wideningowego. Dyrektor poinformowała również o nieformalnym posiedzeniu Rady ds. Konkurencyjności w dniach 10-11 marca 2025 r., podczas którego 27 państw UE przyjęło tzw. Deklarację Warszawską. – Niestety nie znajdziecie w niej Państwo nic wprost na temat Wideningu, co oznacza, że temat ten będzie gorącą częścią negocjacji pomiędzy państwami członkowskimi w kontekście nowego PR. Dziś nikt nie wie, jak Widening będzie wyglądał w 10. PR, zakładamy, że w jakiejś formie będzie on funkcjonował – powiedziała dyrektor Bem-Andrzejewska.

W tym kontekście niezwykle ważna jest aktywność polskich instytucji na arenie międzynarodowej i ich udział w konsultacjach prowadzonych przez Komisję Europejską. Dotychczas  jest on niewystarczający, np. w konsultacjach ogłoszonych przez KE w 2023 r., kiedy zaczynał się przegląd śródokresowy programu Horyzont Europa, polskie jednostki przesłały zaledwie 25 ankiet, a przykładowo Włochy ponad 100.

– Jeśli my nie dajemy sygnałów, że jest to dla nas ważne, to czy nasz głos będzie poważnym i liczącym się głosem? To również dotyczy zaangażowania polskiej nauki w różnego typu stowarzyszenia europejskie. Brak naszej obecności źle odbija się np. na polskim udziale w partnerstwach europejskich. Musimy być aktywni, aby polski głos był słyszalny i był brany pod uwagę – podsumowała dyrektor Bem-Andrzejewska.

Pakiet Widening – oferta rozwoju doskonałości naukowej

Program Horyzont Europa, kluczowe narzędzie Komisji Europejskiej finansowania innowacji, rozwoju technologicznego i naukowego w Europie, wspiera kraje o słabszym poziomie innowacyjności (kraje wideningowe) za pomocą Programu pracy WIDERA: Szersze uczestnictwo i wzmacnianie Europejskiej Przestrzeni Badawczej, szczególnie w obszarze pierwszym: Zapewnianie szerszego uczestnictwa i rozpowszechnianie doskonałości.

Ekspertka KPK, dr Karina Barantseva, przedstawiła strategiczne kierunki oraz zalety uczestnictwa w projektach z obszaru Widening, szczególnie dla osób, które nie mają doświadczenia w programie Horyzont Europa. Składając wniosek w ramach tego obszaru nie konkurujemy z całą Europą a jedynie państwami wideningowymi, gdzie wskaźnik sukcesu jest bardzo wysoki. – Aby zdobyć dodatkowe umiejętności, nawiązać kontakty z wiodącymi instytucjami w Europie i rozpocząć wspólną działalność badawczą, można zacząć właśnie od projektu z obszaru Widening. Mając takie doświadczenie udział w innych projektach programu Horyzont Europa będzie znacznie skuteczniejszy – powiedziała dr Karina Barantseva.

Ekspertka omówiła również poszczególne instrumenty finansowe funkcjonujące w ramach obszaru Widening Horyzontu Europa, w tym Teaming for Exellence, European Exellence Iniciative, Twinning, Exellence Hub, ERA Chairs, Hop On Facility oraz nowe projekty planowane przez Komisję Europejską. Ekspertka KPK podkreśliła, że Polska zajmuje czwarte miejsce, po Grecji, Portugalii i Czechach, jeśli chodzi o zdobytą kwotę dofinansowania netto, więc warto wykorzystać pozostałe trzy lata trwania Horyzontu Europa i ubiegać się o środki w ramach tego programu.

Budżet obszaru Widening stanowi 3,3% całkowitego budżetu programu Horyzont Europa i wynosi około 2,9 mld euro. W obszarze Widening polskie instytucje koordynują aktualnie 22 projekty z Horyzontu Europa, a w 35 projektach biorą udział jako partnerzy. Pozyskany budżet netto w tym obszarze to jak dotąd 80 mln euro.

XIX Sympozjum Krajowej Rady Koordynatorów Projektów Badawczych UE (KRAB), którego partnerem był Krajowy Punkt Kontaktowy Programów w NCBR, miało na celu wymianę informacji na temat pozyskiwania i prowadzenia projektów z perspektywy polskich uczestników. W spotkaniu wzięli udział wnioskodawcy, koordynatorzy i realizatorzy projektów badawczych UE. W drugiej części spotkania odbyły się sesje laureatów projektów pakietu Widening oraz podsumowujący panel dyskusyjny. Uczestnicy mieli również możliwość indywidualnych konsultacji z ekspertami KPK NCBR na specjalnym stoisku.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat programu Horyzont Europa, skontaktuj się z ekspertami Krajowego Punktu Kontaktowego w NCBR.