Integracja perspektywy płci (gender dimension) w treści badań to dziś już nie wybór, lecz wymóg. Program Horyzont Europa wprowadził zasadę domyślnego uwzględniania tego elementu w większości projektów – jako jeden z warunków doskonałości naukowej i kryterium oceny wniosków.

Zgodnie z art. 7(6) rozporządzenia w sprawie programu Horyzont Europa, Komisja Europejska uznała integrację perspektywy płci (gender dimension) za operacyjny cel programu, mający na celu podniesienie jakości badań, ich trafności społecznej i innowacyjności. Jak wynika zaś z raportu Komisji Europejskiej Fostering Gender Equality: Key Figures from Horizon Europe (2025),  gender dimension to aktualnie kluczowy obszar polityki badań i innowacji. Oznacza to, że każdy projekt badawczy lub innowacyjny składany w ramach programu Horyzont Europa powinien – o ile opis konkursu wyraźnie tego nie wyklucza – zawierać analizę zróżnicowań związanych z płcią (biologiczną i społeczno-kulturową), jeśli są one istotne dla problematyki badawczej.

Obowiązek integracji gender dimension dotyczy wszystkich projektów typu RIA (Research and Innovation Actions), IA (Innovation Actions) oraz COFUND, chyba że temat konkursowy wprost wyłącza ten obowiązek.

Gender dimension – jak to wygląda w praktyce?

W Horyzoncie Europa nie praktykuje się już „pozytywnego flagowania”, czyli oznaczania konkursów, w których wymiar płci musi być uwzględniony – jak to miało miejsce wcześniej. Obecnie integracja gender dimension jest domyślnie obowiązkowa, a tylko tematy wyraźnie wyłączone przez KE z tego wymogu nie muszą jej uwzględniać.

W efekcie, jak wynika z danych opublikowanych w raporcie na dzień 13 stycznia 2025 r.:

• 80,5% tematów w programie Horyzont Europa typu RIA (Research and Innovation Actions), IA (Innovation Actions) i COFUND zawiera wymóg integracji perspektywy płci – to 977 z 1 214 tematów.
• Dla porównania: w programie Horyzont 2020 zaledwie 23% projektów w praktyce uwzględniało gender dimension.

Dlaczego to ważne?

Integracja gender dimension ma realny wpływ na ocenę wniosku projektowego – w szczególności w kryterium „doskonałości naukowej” (Excellence).

Zespoły przygotowujące wniosek do Horyzontu Europa powinny upewnić się, że:

• uzasadniają znaczenie płci w wybranym obszarze badawczym,
• uwzględniają zróżnicowanie biologiczne i społeczno-kulturowe (sex/gender),
• prezentują konkretne działania analityczne i badawcze w tym zakresie.

Rekomendacje dla wnioskodawców i instytucji

Z punktu widzenia wnioskodawców istotne jest, aby:

• zaplanować integrację gender dimension już na etapie projektowania badań,
• uwzględnić różnice płci w pytaniach badawczych, próbie, metodologii i analizie danych,
• wskazać konkretne działania w sekcji „Excellence” i „Impact” wniosku,
• korzystać z dostępnych przewodników, przykładów i konsultacji z ekspertkami i ekspertami ds. równości.

Wsparcie dla instytucji i zespołów badawczych

• Aby wesprzeć badaczy i wnioskodawców, Komisja Europejska udostępniła przewodniki oraz narzędzia analityczne, zwłaszcza te opracowane w ramach inicjatywy Gendered Innovations, które prezentują konkretne przykłady skutecznej integracji płci w różnych obszarach badań, takich jak zdrowie, technologie cyfrowe czy energia.
• Dodatkowo, integracja gender dimension znalazła się wśród priorytetów ERA Policy Agenda (2022–2024), co dodatkowo podkreśla wagę tej kwestii w kontekście polityki naukowej UE.
• Także działający w NCBR Krajowy Punkt Kontaktowy ds. Horyzontu Europa przygotował przewodnik, aby ułatwić polskim wnioskodawcom spełnienie tego wymogu. Przewodnik jest dostępny online.

Wspierając wnioskodawców w tym zakresie, same instytucje mogą:

• organizować szkolenia z zakresu integracji gender dimension dla zespołów projektowych,
• włączać ekspertki i ekspertów ds. równości do zespołów przygotowujących wnioski,
• upewnić się, że system wsparcia instytucjonalnego (np. pełnomocnicy ds. równości) wspiera aplikujących na poziomie merytorycznym, a nie tylko administracyjnym.

Masz pytania lub wątpliwości? Skontaktuj się z ekspertkami KPK NCBR ds. równościowych w Horyzoncie Europa.

Źródło:
European Commission (2025), Fostering Gender Equality: Key Figures from Horizon Europe, Directorate-General for Research and Innovation, s. 18–19.