Czy Twój Plan Równości Płci żyje poza dokumentem? Nowy raport OPI ujawnia, jak wygląda rzeczywistość wdrażania GEP w Polsce, które działania są faktycznie realizowane, a co wciąż pozostaje w sferze wyłącznie „dokumentacyjnej”.
Wdrożenie Planu Równości Płci (GEP) jest jednym z warunków uczestnictwa w programie Horyzont Europa, ale – jak pokazuje najnowszy raport Ośrodka Przetwarzania Informacji – Państwowego Instytutu Badawczego (OPI PIB) – nie każda instytucja przekłada deklaracje na konkretne działania.
Spośród 534 uczelni i instytutów naukowych w Polsce jedynie 34% posiada GEP. Dokumenty powstają najczęściej w instytutach naukowych (65%) i uczelniach publicznych (47%), zaś w uczelniach niepublicznych wdrażanie GEP pozostaje zjawiskiem marginalnym (4%).
Co działa dobrze?
Polskie instytucje najczęściej podejmują działania w trzech obszarach rekomendowanych przez Komisję Europejską:
- zapewnienie work-life balance (92% planów),
- wspieranie równości szans w rozwoju kariery (92%),
- przeciwdziałanie przemocy ze względu na płeć, w tym molestowaniu (92%).
W praktyce przekłada się to m.in. na elastyczne formy pracy, wsparcie dla rodziców wracających z urlopów, procedury przeciwdziałania dyskryminacji i działania edukacyjne. Te obszary są dziś filarem wielu planów równości płci w Polsce.
Co wymaga poprawy?
Zdecydowanie rzadziej instytucje podejmują temat integracji perspektywy płci w badaniach i dydaktyce – robi to zaledwie 39% podmiotów. Co więcej, często pojęcie to jest błędnie rozumiane jako parytet w składzie zespołów badawczych, a nie jako element analizy naukowej czy projektowania metodologii. To pokazuje, że temat integracji wymiaru płci nadal wymaga edukacji, przykładów dobrych praktyk i wsparcia merytorycznego.
Z czym zmagają się instytucje?
Badanie OPI ujawnia też konkretne bariery organizacyjne i instytucjonalne we wdrażaniu planów:
- brak czasu – GEP-y są realizowane „po godzinach” przez osoby obciążone innymi obowiązkami,
- niedobór zasobów kadrowych i finansowych,
- niska świadomość lub niewystarczająca wiedza na temat równości płci w nauce.
Choć 88% osób odpowiedzialnych za wdrażanie planów uważa, że wszystkie cele zostaną zrealizowane, aż 96% deklaruje, że na działania równościowe przeznacza mniej niż pół etatu. W instytutach naukowych poziom dobrostanu osób zajmujących się GEP-ami jest niższy niż w uczelniach, co może świadczyć o większym przeciążeniu i mniejszym wsparciu strukturalnym.
Wnioski
Raport OPI pokazuje, że GEP to nie tylko formalność, ale też realna szansa na zmianę kultury organizacyjnej instytucji. Warunkiem jest jednak poważne potraktowanie wdrażania przez organy zarządcze i decyzyjne – z odpowiednimi zasobami, wsparciem kadry zarządzającej i zrozumieniem, że perspektywa płci to nie tylko administracyjna powinność, ale element doskonałości naukowej.
Masz pytania lub wątpliwości? Skontaktuj się z ekspertkami KPK NCBR ds. równościowych w Horyzoncie Europa.
Cały raport OPI PIB pt. „Plany równości płci w instytucjach naukowych w Polsce. Analiza stanu wdrażania” (2024) jest dostępny na stronie.
