Program POMYSŁY - o czym pamiętać pisząc wniosek?

CZĘŚĆ I - uwagi ogólne

Poniższe uwagi, zalecenia i porady zostały przygotowane w wyniku wielu rozmów z autorami wniosków oraz po lekturze projektów i arkuszy ocen eksperckich. Z tego przeglądu wyłania się przybliżony obraz słabych stron, których można uniknąć pisząc tekst projektu. Oto one:

Po pierwsze, konieczna jest świadomość udziału w konkursie; wniosek piszmy tak, by przekonać ekspertów oceniających. Eksperci czytają wnioski z wszystkich krajów i widzą naszych konkurentów. Nie można liczyć na żadną taryfę ulgową. Każdy element projektu, każdy drobiazg odgrywa rolę i może stać się argumentem za lub przeciw. Eksperci muszą wybrać najlepszych z najlepszych.
Trzeba zadać sobie pytanie - i na nie odpowiedzieć - czy projekt opisujący pomysł badawczy mieści się w kategorii frontier research? Czy w danej dziedzinie nauki jest nowatorski, przełomowy, ryzykowny (w sensie niepewności wyników), a rezultaty - jeśli projekt się uda - poszerzą naszą wiedzę, zmienią sposób myślenia o świecie i/lub, znalazłszy w bliskiej lub dalszej przyszłości zastosowanie, rozwiążą ważne praktyczne problemy? Czy jest to projekt, który niechętnie byłby finansowany przez źródła krajowe z racji nieprzewidywalności wyników i niepewności sukcesu? Czy jest to projekt, który wywołać może gwałtowną reakcję kręgów konserwatywnych, wzbudzić gorącą dyskusję? JEŚLI TAK, TO DOBRZE. Pamiętać trzeba, że rolą ERC nie jest po prostu finansowanie badań, lecz wyławianie najlepszych pomysłów, najtęższych umysłów i najzdolniejszych naukowców. Warto poświęcić godzinę i zerknąć, co oznacza termin frontier research - http://erc.europa.eu/pdf/hleg-fullreport-frontier-research-april2005_en.pdf.
Należy podjąć podstawową decyzję: prowadzić badania w pojedynkę czy w zespole? Oba rozwiązania mogą być właściwe, zależy to od specyfiki dziedziny i rozmachu badań. Skład zespołu zależy wyłącznie od lidera (Principal Investigator): mogą to być koledzy z macierzystego instytutu, mogą być naukowcy z każdego instytutu na świecie; najlepiej by zgodzili się przyjechać do instytucji goszczącej na czas trwania projektu. Czyli np. na 5 lat - w świecie przyzwyczajonym do mobilności naukowców, to zjawisko normalne.
Kolejna podstawowa decyzja: wybór instytucji goszczącej. Wiadomo, że projekt ma szanse akceptacji jedynie, gdy będzie wykonywany w renomowanej placówce - to jedno z kryteriów oceny. Wiadomo, że w opisie instytucji goszczącej znaleźć się powinny wszelkie jej mocne strony: zarówno od strony wyposażenia laboratoryjnego, najlepszych metod badawczych, jak i zespołu naukowców, ich osiągnięć i atmosfery naukowej.
Tytuł: to pierwsze zetknięcie eksperta z projektem. Tytuł musi zawierać istotę pomysłu, a nawet spodziewany rezultat. Przy tym nie może być długi. To wielka sztuka, by sformułować dobry, budzący ciekawość tytuł.
Streszczenie. Jak wyżej. Jeśli streszczenie nie jest esencją projektu, jest rozwlekłe, a mało treściwe, nie zawiera podstawowych informacji, zmniejsza się szansa na pozytywną ocenę całości.
Życiorys i samoocena. Oba elementy niech będą jak najbogatsze; nie należy pomijać drobnych nawet wydarzeń kariery naukowej; niech wskazują nie tylko dorobek, ale także osobowość. Należy pozbyć się skromności. Nasi konkurenci z innych krajów z pewnością potrafią się chwalić. Wszystko, co dotyczy współpracy międzynarodowej: stypendia, staże, praktyki, konferencje, wyjazdy terenowe, publikacje, członkostwo w stowarzyszeniach naukowych, itp. wymaga pokazania, najlepiej w atrakcyjny sposób. Także wszelka działalność popularyzacyjna, współpraca z mediami, promocja nauki.
Opis pomysłu. Jak wyżej: żadnej skromności. Pomysł powinien błyszczeć. Zaprezentowany w niepewny i nieśmiały sposób może nie wzbudzić takiego zainteresowania (a więc i oceny), na jakie zasługuje. Ktokolwiek liczy na uwodzicielską siłę swej pokornej osoby i spodziewa się, że oczaruje eksperta oczywistymi walorami swego pomysłu, może się srodze zawieźć. Ekspert może uznać projekt za przełomowy i nowatorski tylko na podstawie tekstu, który ma przed oczami. Domysłów brać pod uwagę nie może. Częstym niedociągnięciem jest pobieżny przegląd obecnego stanu wiedzy (state of the art), który w logiczny sposób poprzedzać powinien prezentację rewolucyjnego pomysłu. Innym niedostatkiem bywa brak dobrego efektu końcowego projektu (impact), finalnego rezultatu pomysłu, do którego doprowadzą badania. W większości przypadków publikacja (nawet w renomowanym periodyku) nie wystarczy. Napisawszy pierwszą wersję projektu, dobrze jest przyjrzeć się KRYTERIOM OCENY (są w Programie Pracy) i spojrzeć na swe dzieło pod tym kątem. Tak właśnie przyglądać się mu będzie oceniający ekspert.
Opis instytucji goszczącej. Jak wyżej. Pamiętać trzeba, że kiepski opis może przekreślić mocne strony dwóch pierwszych elementów projektu. Instytucję ocenia się nie punktowo, lecz na zasadzie TAK/NIE.
Porada banalna 1: pisząc projekt należy ściśle trzymać się wskazówek rozdziału "Proposal template" w Guide for Applicants: tytuły rozdziałów (state of the art, methodology, resources itd.) nie mogą być inne, a rozdziały nie mają mieć innej zawartości. Nie można mieć też nadziei, że ograniczenia długości tekstu mają wartość jedynie symboliczną. Tekst dłuższy niż określony limit, nie będzie brany pod uwagę, a dodatkowe strony wzbudzić mogą raczej niechęć niż zaciekawienie eksperta.
Porada banalna 2: aż 14 polskich wniosków odrzucono z przyczyn formalnych. Przyczyny były dwie: niekompletność wniosku - brak listu wspierającego z instytucji goszczącej; dyplom doktorski otrzymany wcześniej lub później niż wymagany przedział 2-9 lat. Szkoda to wielka, gdy z błahego powodu odrzucany jest projekt, który być może z merytorycznych względów zasługiwał na wysoką ocenę. Gdy chodzi o względy formalne, nie można liczyć, że może się uda. Nie uda się na pewno i nie można mieć o to pretensji. Wystrzegać się też należy wysyłania wniosku w ostatnich godzinach przed terminem. Procedurę (uzyskanie hasła, pierwsze logowanie) trzeba zacząć jak najwcześniej, bez pośpiechu wypełnić formularze i wysłać wstępną wersję projektu. W każdej chwili można wprowadzić poprawki i dostarczyć nową wersję. I oczywiście nie zapomnieć o liście wspierającym z instytucji goszczącej, podpisanym przez rektora, dyrektora, itp.
List wspierający (Aneks): może mieć treść standardową - taką, jaką zawiera Guide for Applicants. To niezbędne minimum. Lepiej jednak, jeśli będą w nim deklaracje dodatkowych zobowiązań, jakich instytucja goszcząca gotowa jest udzielić liderowi i ułatwień, jakie może mu zapewnić. Projekt jest rzecz jasna dziełem lidera, ale warunki jego wykonania zależą w dużej mierze od instytucji, toteż dobrze byłoby wykazać, że i ona jest zainteresowana sukcesem projektu, tak by przedsięwzięcie stanowiło spójną całość.
Sprawy finansowe i prawne. Przygotowując wniosek wielu autorów poświęca wiele czasu na roztrząsanie szczegółowych kwestii finansowych i prawnych, ważnych na etapie realizacji projektu. Liczne są np. pytania o stawki wynagrodzenia na różnych stanowiskach, o rodzaj umowy podpisywanej przez lidera i członków zespołu, zwłaszcza gdy pochodzą z innej instytucji lub z zagranicy; wątpliwości dotyczą szczegółów konstruowania budżetu projektu. Nie należy rzecz jasna bagatelizować tych spraw, lecz szkoda poświęcać im zbyt wiele czasu. Lepiej wykorzystać go na merytoryczne dopracowanie aspektów naukowych pomysłu i cyzelowanie tekstu projektu. Szczegóły prawne, organizacyjne i finansowe NIE SĄ ELEMENTAMI OCENY WNIOSKU. Szacunkowe określenie budżetu jest wymagane w opisie projektu w rozbiciu na poszczególne rodzaje kosztów i na kolejne lata, budżet powinien być więc logiczny, nie za wysoki i nie za niski. Szkoda jednak zamartwiać się szczegółami takimi jak zasady amortyzacji aparatury, wysokość diet wyjazdowych, itp.

Wszystkie powyższe uwagi odnoszą się rzecz jasna wyłącznie do pozamerytorycznych aspektów projektu. W tej mierze KPK może oferować pomoc, radzić, sugerować, odradzać. Prosimy do nas dzwonić (22/828-74-83 w. 241), pisać (Wieslaw.Studencki@kpk.gov.pl lub nas odwiedzać (Warszawa, al. Żwirki i Wigury 81).
Konsultacje indywidualne w KPK odbywają się po uprzednim uzgodnieniu terminu i wcześniejszym przesłaniu wniosku na adres Wieslaw.Studencki@kpk.gov.pl.

CZĘŚĆ II - Finanse

Co można finansować z funduszy projektu? Odpowiedź najprostsza - wszystko, co prowadzi do jego realizacji. Oczywiście, z wyjątkiem wydatków nieuprawnionych w każdym projekcie europejskim, takich jak VAT czy opłaty celne.
Co konkretnie?

Koszty osobowe, czyli wynagrodzenie osób pracujących w projekcie. Oczywiście, za czas przepracowany na rzecz projektu przez lidera i zespół. Można zatrudniać studentów, doktorantów, personel techniczny, itp. Jaki rodzaj umowy stosować? Najlepiej umowę o pracę, na czas nieokreślony lub na czas określony, na cały etat albo część etatu. Według jakich stawek? Takich, jakie obowiązują normalnie w danym kraju (nie ma żadnych "europejskich" stawek) i w danej instytucji. W przypadku Polski dobra wiadomość jest taka, że zgodnie z listem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 7 września 2006r., który można znaleźć pod adresem: http://www.nauka.gov.pl/mn/_gAllery/18/43/18433/list.pdf, uczelnie wyższe i instytuty naukowe realizujące projekty m.in. Programów Ramowych mogą wprowadzić regulacje pozwalające na wypłacanie dodatkowego wynagrodzenia za pracę wykonywaną przez pracownika w ramach np. projektu Programu Ramowego. Szczegóły powinny znać biura współpracy z zagranicą, biura projektów międzynarodowych, itp., w danej instytucji. Z wypłatą wynagrodzenia za udział w projekcie wiąże się konieczność prowadzenia kart czasu pracy.
Obsługa administracyjna projektu powinna być finansowana z kosztów pośrednich (20% kosztów bezpośrednich minus podwykonawstwo). W dużych, skomplikowanych projektach dopuszczalne jest jednak zatrudnienie pracownika związanego z bezpośrednią obsługą administracyjną projektu. Warunkiem jest rejestrowanie jego czasu pracy.
Udział osób z innych instytucji - możliwy, ale lepiej tej możliwości nie nadużywać. ERC zaleca, by udział kilku instytucji był raczej wyjątkiem - chodzi o podkreślenie wiodącej roli lidera, a nie tworzenie sieciowej współpracy. W przypadku grantów dla doświadczonych naukowców, gdy projekt ma charakter interdyscyplinarny, dopuszcza się wyznaczenie współwykonawcy (co-investigator) w innej instytucji. Jednak w każdym przypadku udział kilku instytucji należy wyjaśnić i przekonać ewaluatorów argumentami natury naukowej.
Zakupy aparatury i usług. Zakup sprzętu światowej klasy może być mile widziany, ale to delikatna sprawa. Instytucja goszcząca musi w momencie składania projektu dysponować bardzo dobrym sprzętem, bo jest to element oceny, ale dobrą aparaturę można zawsze ulepszać. W grę wchodzić mogą nawet poważne wydatki: planowany zakup sprzętu znacznej wartości to jeden z warunków starania się o podwyższony do 3,5 mln € budżet grantu dla doświadczonych naukowców. Dobrze jednak uprzednio uzgodnić kwestię płatności VAT, którego nie można pokryć z funduszy projektu. Nie można zapomnieć o zapasie materiałów, odczynników, elementów wymiennych, itp. Jeśli zakup drogiej aparatury przewidywany jest w początkowej fazie projektu, należy odpowiednio zaplanować wydatki w pierwszym roku projektu, co umożliwi starania o wyższą pierwszą transzę grantu. W przypadku przetargu kryterium decydującym powinna być najlepsza jakość i zgodność ze specyficznymi potrzebami projektu (co określa lider), a nie cena.
Szkolenia. Myśląc o zakupie nowoczesnej aparatury dobrze przewidzieć przeszkolenie (np. przez producenta) - zarówno obsługi technicznej, jak i przyszłych użytkowników.
Wyjazdy. Finansować można koszty podróży i pobytu, także udział w konferencjach, w tym wpisowe. Rozliczenia - według obowiązujących w danym kraju i instytucji zasad.
Podwykonawstwo, czyli zlecenia zewnętrzne (subcontracting). Można przewidzieć, lecz nie nadużywać. W zasadzie, projekt powinien być wykonany siłami instytucji goszczącej. Zlecenia zewnętrzne mogą dotyczyć jedynie ograniczonej części projektu, a konieczność skorzystania z nich musi zostać uzasadniona w opisie projektu.
Publikacja i rozpowszechnianie wyników badań. Żaden lider z pewnością nie zapomni o opublikowaniu wyników w periodyku naukowym. Należy jednak zaplanować także ich szersze rozpowszechnienie - popularyzację w rozmaitych mediach (do czego zresztą zobowiązuje kontrakt).

CZĘŚĆ III - Czego unikać, co podkreślać

Przegląd arkuszy ocen (Evaluation Summary Reports) wniosków polskich autorów pozwala na zestawienie najczęstszych uwag ekspertów, odnoszących się zarówno do braków i niedociągnięć, jak i mocnych stron naukowców i przygotowanych przez nich projektów.
Typowe słabe strony życiorysów i dorobku naukowców:

publikacje w czasopismach nierecenzowanych, krajowych, o niskim wskaźniku oddziaływania (impact factor) lub jedynie we współautorstwie, a nie samodzielnie
spora liczba dobrych publikacji w specjalistycznych czasopismach, lecz dorobek naukowy jest w sumie mało konkurencyjny (w porównaniu z innymi wnioskami)
doświadczenie i wiedza dotyczące tematyki projektu są na dobrym poziomie, jednak brak międzynarodowego doświadczenia podoktorskiego - staży, stypendiów, itp.
niewielka liczba publikacji lub brak listy publikacji
niewielka liczba cytowań
zbyt wczesny etap kariery naukowej
mierny udział w projektach badawczych, brak doświadczenia w zarządzaniu projektami
nieprzekonujące dane o umiejętności kierowania zespołem i formułowania nowych problemów badawczych; niejasne plany stworzenia niezależnej grupy badawczej
brak informacji o opiece naukowej nad magistrantami i doktorantami [Przyp. WS: Niestety, specyfika polskiej kariery naukowej powoduje, że doktorzy nie mają uprawnień promotorskich i możliwości opieki naukowej nad doktorantami. Osłabia to bardzo konkurencyjność polskich młodych naukowców.]
wniosek słabo przygotowany, trudności językowe
brak doświadczenia w tematyce przedstawionej we wniosku (choć znaczny dorobek w innych dziedzinach)
wyraźny talent, jeśli chodzi o inicjowanie nowych dróg myślenia, jednak zbyt mało dobrych publikacji
długi okres przygotowywania pracy doktorskiej, zbyt późno uzyskany stopień doktora
znaczący dorobek, publikacje w dobrych czasopismach, wykazujące niezależność myślenia i kreatywność autora, jednak brak dowodu, że sprosta on wysokim wyzwaniom w swej dziedzinie [Przyp. WS: Niewykluczone, że kryje się za tym nieprzekonywująca, zbyt "nieśmiała" prezentacja własnej osoby lub pomysłu. Liczne uwagi wprost odnosiły się do niewłaściwego sposobu prezentacji pomysłu.]
autor wniosku osiągnął już niezależność naukową [Przyp. WS: brak niezależności bywał też traktowany jako zarzut].

Najczęściej wymieniane atuty:

Kandydat o uznanej renomie w środowisku międzynarodowym. Wysoka liczba cytowań i zaproszeń na wykłady. Doskonałe doświadczenie międzynarodowe. Znakomita orientacja w tematyce badań.
Naukowiec ambitny i skłonny do podejmowania ryzykownych badań. Przekonująco przedstawione interdyscyplinarne zainteresowania. Świetne publikacje. Rozległa współpraca międzynarodowa. Liczne nagrody. Dorobek wskazujący na owocną współpracę i dobre pomysły projektów, co dowodzi zdolności do twórczego myślenia.
Dobra jakość CV, na które składa się bogata działalność naukowa i publikacje w renomowanych czasopismach. PI (Principal Investigator) ma duże doświadczenie w recenzowaniu oraz koordynowaniu projektów badawczych. Znakomity dorobek publikacyjny i prezentacyjny, zważywszy na niedługi okres kariery naukowej. Duża aktywność dydaktyczna. Zaangażowanie w liczne projekty międzynarodowe, będące dowodem umiejętności zarządzania projektami takimi jak proponowany.
Zdolności intelektualne i kreatywność pokazane w przekonujący sposób. Publikacje dowodzą umiejętności niezależnego myślenia i zdolności do wykraczania poza istniejący stan wiedzy.
PI publikował w czasopismach o wysokim wskaźniku impact factor, korzystał z NATOwskiego stypendium podoktorskiego, otrzymywał krajowe nagrody, podejmował działalność dydaktyczną i był zapraszany jako wykładowca na międzynarodowe konferencje.
PI ma w swej karierze krótsze i dłuższe pobyty w kilku laboratoriach w różnych krajach, co wskazuje na dobre umiejętności współpracy w projektach badawczych.
PI ma rozległe wiadomości w obszarach pośrednio związanych z projektem, a także solidną wiedzę w szerokim arsenale metod analitycznych, co stwarza znakomite warunki dla innowacyjnych badań w nowych kierunkach, dotykających sedna, a nie tylko powierzchownych. Recenzent jest pod wrażeniem publikacji.
Bardzo dobry udział publikacji o najwyższym poziomie i wysokim wskaźniku impact factor, w tym wielu samodzielnych. Autor wykazał umiejętności kierowania badaniami o najwyższej jakości. Długie podoktorskie doświadczenie w wiodącej instytucji (CalTech). Znakomity naukowiec o świetnym "rodowodzie".
Autor znacznie przyczynił się do rozwoju swej dziedziny badań. Ma wystarczający potencjał, by jego projekt zakończył się sukcesem. Znakomity dorobek, udział w wielu projektach, wyczerpująca lista publikacji.
PI jest bardzo młody, lecz ma już doświadczenie w kierowaniu zespołem badawczym (25 osób); udział w wielu poważnych grantach, krajowych i europejskich. Współautor ponad 100 publikacji, niektóre w międzynarodowych czasopismach o wysokim wskaźniku cytowań. Od kilku lat jest niezależnym badaczem i mógłby konkurować o grant dla doświadczonych naukowców.
PI jest młodym, dynamicznym uczonym, współautorem wielu ważnych publikacji, przeszkolonym w wiodących laboratoriach. Ma podstawy do prowadzenia badań na poziomie światowym. Dorobek badawczy, współpraca z innymi uczonymi oraz opieka nad studentami wskazują, że podoła wyzwaniom opisanym we wniosku.

Najczęstsze zastrzeżenia odnoszące się do projektów:

proponowane badania są mało ambitne, nie mają przełomowego charakteru, nie sięgają poza zastany stan wiedzy, nie otwierają nowych horyzontów, projekt nie proponuje niekonwencjonalnych rozwiązań
wniosek ambitny, lecz brak dokładnego opisu
powierzchowny opis dotychczasowego stanu wiedzy
brak wyraźnie określonych celów projektu
wniosek ma pewne zalety, lecz zasadniczo stanowi kontynuację dotychczasowych prac
chodzi o systematyczne badania, nie zawierające elementu ryzyka
projekt ma charakter aplikacyjny, nie zawiera badań naukowych, lecz prowadzi do rozwiązania problemu komercjalizacji
badania interesujące, lecz nie przełomowe; projekt ciekawy, lecz nie wybitny, nie prowadzący do otwarcia nowych horyzontów
badania na dobrym poziomie, lecz nie jest jasne, czym odróżniają się od prac prowadzonych w wielu innych laboratoriach
aspekty nowatorskie oraz znaczenie naukowe i praktyczne badań powinny być opisane bardziej przekonywająco [jak w przypisie 3]
projekt zawiera wiele dobrych pomysłów, lecz nieprzekonująco opisuje jakiego przełomu, w stosunku do obecnej wiedzy należy się spodziewać; projekt innowacyjny ale słabo zaprezentowany
projekt odnosi się do bardzo szczegółowego problemu, może zatem prowadzić do wyników o marginalnym znaczeniu
opis metod badawczych niekompletny, pobieżny; metody niedostosowane do osiągnięcia zamierzonego celu
projekt jest zbyt ambitny, cele nierealistyczne i jest ich za wiele, niemożliwe do osišgnięcia w przewidzianym czasie
projekt interesujący, ale niewielki dorobek autora rodzi obawę, że cel nie zostanie osiągnięty

Najczęstsze pozytywne opinie o projektach:

Projekt, choć opiera się na wcześniejszej współpracy, wskazuje możliwość osiągnięcia faktycznie niezależnego statusu. Zawiera działania transdyscyplinarne, wykracza poza istniejący stan wiedzy. Podejście badawcze oraz zadania członków zespołu wskazują na wykonalność projektu.
Projekt ma ambitny cel i prowadzi do znaczących usprawnień. Metodologia dobrze uzasadniona. Projekt jest transdyscyplinarny i jeśli zakończy się sukcesem, niewątpliwie zainicjuje dalsze intensywne prace badawczo-rozwojowe. Projekt jest innowacyjny i konkurencyjny w skali światowej. Obiecujący, lecz nie znakomity.
Bardzo dobry projekt o właściwie określonej metodologii i realistycznych celach. Projekt przemyślany, dojrzały, z perspektywą rozwoju prowadzącą do kilku prac doktorskich.
Unikalny projekt, mogący się przyczynić do znacznego postępu w swej dziedzinie. Jeśli się uda, jego autor stanie się liderem w powstającej, nowej dyscyplinie. Bardzo interesujący projekt, którego zamierzeniem jest transfer wiedzy z jednej dyscypliny naukowej do innej.
Projekt dobrze napisany, oparty na właściwych hipotezach. Proponowane doświadczenia, choć całkiem skomplikowane, są dobrze zaplanowane. Badania, odnoszące się do nieznanych mechanizmów [...] mogą mieć przełomowe znaczenie. Metodologia prawidłowa, nie zawiera zbędnego ryzyka.
Bardzo dobra propozycja, odnosząca się do rozległej luki w naszej wiedzy. Obszerna podbudowa koncepcyjna, a poszczególne przykłady mają charakter strategiczny. Projekt godny uwagi.
Imponujący projekt, o znaczących skutkach technologicznych. Jasna metodologia, łącząca prace teoretyczne i doświadczalne. Dobra koncepcja międzynarodowego zespołu, pracującego w jednostkach uczelnianych i przedsiębiorstwach.

Kontakt .:. Warunki korzystania z serwisu