ASPEKTY PRAWNE

Przed wyjazdem za granicę w celu wykonywania projektu badawczo-szkoleniowego należy zapoznać się z zakresem prawno-administracyjnych zobowiązań, jakie powstają w przypadku takiego wyjazdu. Poniższe informacje nie mają wiążącej mocy prawnej, oparte są jednak na doświadczeniu realizacji wielu międzynarodowych programów naukowych. Informacje zostały sporządzone według stanu prawnego istniejącego na dzień 1 pażdziernika 2008 r.

1. Wjazd na terytorium obcego państwa i legalizacja pobytu
   • Zobowiązania względem państwa przyjmującego: czyli - czego w zakresie prawa wjazdu i legalizacji pobytu może wymagać od nas prawo państwa do którego jedziemy.
     W przypadku państwa europejskiego, przed podjęciem realizacji projektu badawczo-szkoleniowego należy ustalić w pierwszej kolejności, jaka umowa będzie podstawą pracy za granicą. Jest to istotne ze względu na wymogi formalno-prawne, zróżnicowane niekiedy w zależności od celu i podstawy pobytu w danym państwie Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), tj. państwach UE, Norwegii, Islandii i Lichtensteinu oraz nie należšcej do EOG Szwajcarii. Do państw spoza EOG, w celu wykonywania pracy, wjechać można w zasadzie tylko na podstawie wizy. Bez wizy wjechać można do wielu spośród państw spoza EOG na okres 90 lub 180 dni, lecz w okresie tym - bez posiadania wizy - nie można uzyskiwać dochodów z tytułu pracy.
     Obywatele państw EOG przebywający w innym państwie członkowskim najczęściej muszą zgłosić swój pobyt we właściwym urzędzie jeżeli przebywają na terytorium tego państwa przynajmniej 3 miesiące. Jest to wymóg, o którym nie można zapomnieć.
     Szczegółowe informacje o obowiązkach związanych z przekraczaniem granicy, w tym o obowiązku wizowym, uzyskać można na stronach internetowych ambasad państw obcych w Polsce. Listę palcówek dyplomatycznych wraz z danymi kontaktowymi znaleźć można na stronach internetowych Ministerstwa Spraw Zagranicznych: www.msz.gov.pl
   • Zobowiązania względem prawa polskiego: czyli - jakich formalności powinno się dopełnić przed wyjazdem.
     Zakres obowiązków koniecznych do dopełnienia przed czasowym opuszczeniem Polski zależy w dużej mierze od sytuacji osobistej istniejącej bezpośrednio przed wyjazdem. Niezależnie jednak od sytuacji osobistej, każda osoba wyjeżdżająca za granicę na okres co najmniej 3 miesięcy, powinna zgłosić ten fakt w urzędzie gminy/dzielnicy/miasta, w którym jest zameldowana, a następnie powinna zgłosić tam także fakt powrotu do kraju.
     Przed wyjazdem należy na odpowiednim formularzu zgłosić w urzędzie skarbowym zmianę miejsca zamieszkania.
     Ponadto każdy kto bezpośrednio przed wyjazdem jest stroną jakiegokolwiek postępowania podatkowego, sądowego lub administracyjnego, powinien zgłosić fakt zmiany miejsca zamieszkania organowi, który to postępowanie prowadzi.
   
   
2. Ubezpieczenia społeczne podczas pracy za granicą
   Państwa Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) objęte są europejskim systemem koordynacji systemów ubezpieczeń społecznych. Współpraca w tym zakresie powoduje, iż obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne istnieje - co do zasady - tylko w jednym państwie, którym z reguły jest państwo, w którym praca jest faktycznie wykonywana. Od tej zasady istnieje wiele wyjątków uwzględniających zróżnicowane sytuacje migrujących pracowników. Najważniejszym jednak aspektem koordynacji jest fakt, iż okresy ubezpieczeń powstałe podczas pracy w innym państwie członkowskim zostaną zaliczone do ubezpieczeń społecznych w Polsce, co nie nastąpi w przypadku wykonywania pracy w większości państw pozaeuropejskich, takich jak w szczególności Stany Zjednoczone, Federacja Rosyjska, Australia czy Kanada.
   Więcej na temat zasad koordynacji ubezpieczeń społecznych w Europie znaleźć można na stronach internetowych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych: www.zus.pl
   
   
3. Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ)
   Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ) uprawnia do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej na terytorium innego państwa EOG na takich samych zasadach jak te, które są przewidziane dla obywateli tego państwa. Korzystanie z opieki zdrowotnej "na takich samych zasadach" nie jest jednak tożsame z prawem do korzystania z takiej opieki "za darmo". Systemy opieki zdrowotnej poszczególnych państw przewidują bowiem odpłatność niektórych usług, które w Polsce są usługami darmowymi.
   Ponadto, należy zwrócić uwagę na fakt, iż niektóre usługi opieki zdrowotnej za granicą są znacznie droższe niż stawki jakie refunduje Narodowy Fundusz Zdrowia i może okazać się w przypadkach wybranych poważniejszych zabiegów lub hospitalizacji, że pacjent zobowiązany będzie do partycypowania w kosztach tego typu usług. W związku z powyższym, korzystnym może okazać się wykupienie dodatkowego, komercyjnego ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków lub chorób, w tym dla hospitalizacji.
   Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego otrzymać można nieodpłatnie we właściwym dla miejsca zamieszkania , wojewódzkim oddziale NFZ. EKUZ wydawana jest na miejscu na podstawie aktualnie podstemplowanej pracowniczej książeczki ubezpieczeniowej lub ostatniego formularza ZUS-RMUA.
   Więcej na temat zasad uzyskania EKUZ i korzystania z opieki zdrowotnej za granicą znaleźć można na stronach internetowych Narodowego Funduszu Zdrowia: www.nfz.gov.pl
   
   
4. Opodatkowanie dochodów uzyskanych w okresie czasowej pracy za granicą
   • Unikanie podwójnego opodatkowania
     Osoba mająca stałe miejsce zamieszkania w Polsce, a uzyskująca dochody podczas czasowego pobytu za granicą, podlega w zakresie tych dochodów zarówno prawu podatkowemu państwa, w którym uzyskuje przychody, jak i polskiemu prawu podatkowemu. Oczywiście, w celu uniknięcia sytuacji konieczności zapłaty dwóch podatków dochodowych od tego samego dochodu, stosuje się postanowienia umów bilateralnych o unikaniu podwójnego opodatkowania.
     O tym ile i czy w ogóle zapłacimy podatek za granicą, decyduje prawo podatkowe tamtego państwa oraz - w niektórych przypadkach - umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania. Podatek zapłacony za granicą wpływa jednak bezpośrednio na zakres obowiązków podatkowych w Polsce.
     Za każdym razem należy zapoznać się z treścią odpowiedniej umowy bilateralnej o unikaniu podwójnego opodatkowania. Treść wybranych umów bilateralnych zmieszczona jest na stronach internetowych Ministerstwa Finansów: www.mf.gov.pl
   • Polskie zwolnienia podatkowe dla zagranicznych dochodów z tytułu realizacji projektu badawczo-szkoleniowego W polskiej ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity: Dz.U.2000 r. Nr 14, poz.176 z późn.zm.) istnieją przepisy mogące stanowić podstawę zwolnienia podatkowego dla dochodów uzyskanych w ramach realizacji prac badawczo szkoleniowych finansowanych ze środków Komisji Europejskiej. Jednym z nich jest przepis art. 21 ust. 1 pkt 46, który stanowi, iż wolne od podatku są:
     dochody otrzymane przez podatnika, jeżeli:
     1. pochodzą od rządów państw obcych, organizacji międzynarodowych lub międzynarodowych instytucji finansowych ze środków bezzwrotnej pomocy, w tym ze środków programów ramowych badań, rozwoju technicznego i prezentacji Unii Europejskiej i z programów NATO, przyznanych na podstawie jednostronnej deklaracji lub umów zawartych z tymi państwami, organizacjami lub instytucjami przez Radę Ministrów, właściwego ministra lub agencje rządowe, w tym również w przypadkach, gdy przekazanie tych środków jest dokonywane za pośrednictwem podmiotu upoważnionego do rozdzielania środków bezzwrotnej pomocy oraz
     2. podatnik bezpośrednio realizuje cel programu finansowanego z bezzwrotnej pomocy; zwolnienie nie ma zastosowania do dochodów osób fizycznych, którym podatnik bezpośrednio realizujący cel programu zleca - bez względu na rodzaj umowy - wykonanie określonych czynności w związku z realizowanym przez niego programem.
     Należy jednakże zwrócić uwagę na fakt, iż wykładnia w/w przepisu budzi w niektórych przypadkach wątpliwości interpretacyjne, co do zakresu projektów nim objętych. W związku z powyższym - w przypadku zaistnienia wątpliwości - zalecany jest kontakt z właściwym urzędem skarbowym celem ustalenia wykładni istniejącej w tym urzędzie. Możliwe jest także wystąpienie do Ministra Finansów z wnioskiem o wydanie pisemnej interpretacji prawa podatkowego, o czym mowa poniżej.
     
     Ministerialne, pisemne interpretacje prawa podatkowego w Polsce:
     Od dnia 1 lipca 2007r. obowiązuje w Polsce znowelizowana ustawa z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. 2005, nr 8, poz.60 z późn.zm.). Zgodnie z przepisami art. 14b i nast., pisemne interpretacje prawa podatkowego wydaje Minister Finansów. Dotychczas interpretacje te wydawane były przez naczelników urzędów skarbowych.
     
     Nowa procedura przewiduje w szczególności następujące założenia:
     1. wniosek o wydanie interpretacji składany jest na urzędowym formularzu,
     2. wniosek składny jest za pośrednictwem jednej z 4 izb skarbowych (warszawskiej, poznańskiej, bydgoskiej lub katowickiej),
     3. czas oczekiwania na odpowiedź wynosi do 3 miesięcy,
     4. opłata za wydanie interpretacji wynosi (wg. stanu na dzień 1.10.2008 r.) 40 zł od każdego pytania ujętego we wniosku.
     Oczywiście, wystąpienie z wnioskiem o wydanie interpretacji nie jest obowiązkiem, a uprawnieniem podatnika. Najważniejszym jest jednakże, aby we wniosku bardzo dokładnie i zgodnie z rzeczywistością przedstawić stan faktyczny oraz swoje stanowisko w danej sprawie.
     
     W sprawie najnowszej interpretacji prawa podatkowego w zakresie opodatkowania dochodów uzyskanych z tytułu realizacji Programów Ramowych, polecamy zapoznanie się ze stanowiskami Ministra Finansów - kliknij.